و امّا محمّد و احمد ، پسران موسى بن شاكر ، بلندترين ارتفاع را در سرّ من رأى رصد كردند و آن را در نيمروز پنجشنبه بيستم صفر سال دويست و چهل و سه هجرى برابر با ؟ 22 ؟ 79 يافتند ؛ و كوچكترين ارتفاع را در نيمروز پنجشنبهء بيست و پنجم شعبان سال دويست و چهل و سه مطابق با انيران روز ( سىام ) از آبان‌ماه سال دويست و بيست و شش يزدگردى ، برابر با ؟ 13 ؟ 32 به‌دست آوردند - و در نيمروز يكشنبهء هفدهم رمضان سال دويست و چهل و پنج هجرى برابر با اهنود روز ( اوّل ) از روزهاى اضافى سال دويست و بيست و هشت يزدگردى نيز كمترين ارتفاع را همين مقدار ؟ 13 ؟ 32 يافتند - كه تفاوت ميان اين دو ارتفاع مىشود ؟ 9 ؟ 47 و نصف آن ؟ ؟ 30 ؟ 34 ؟ 23 ميل اعظم است . سپس در بغداد و در خانهء خود بر سر پل بغداد - بنابه گفتهء ابو العبّاس نيريزى و ابو جعفر خازن در تفسيرى كه بر مقالهء اول مجسطى نوشته‌اند - خورشيد را رصد كردند و كوچكترين ارتفاع آن را روز پنجشنبهء بيست و هفتم ذو الحجّهء سال دويست و پنجاه و چهار هجرى مطابق با اسفندمذ روز ( سوم ) از روزهاى اضافى سال دويست و سى و هفت يزدگردى ، با استفادهء از هردو حلقه [ در آلت رصد ] ، برابر با ؟ 5 ؟ 33 يافتند ؛ و بزرگترين ارتفاع را در همين‌جا به‌روز آدينهء چهارم رجب سال دويست و پنجاه و پنج هجرى مطابق با هرمزد روز ( اوّل ) خردادماه سال دويست و سى و هشت يزدگردى ، برابر با ؟ 15 ؟ 80 به‌دست آوردند . تفاوت ميان اين دو ؟ 10 ؟ 47 و نيمهء آن يعنى ؟ 35 ؟ 23 ميل اعظم است . و پس از ايشان محمّد بن جابر حرّانى ، معروف به البتّانى ، بلندترين ارتفاع را در شهر رقّه با خشتك معروف كه به آن بازويى ( عضاده‌اى « 1 » ) افزوده بود رصد كرد و نزديكترين فاصلهء سمت الرّأسى خورشيد را ؟ 26 ؟ 12 و دورترين فاصلهء آن را از سمت الرّأس ؟ 36 ؟ 59 يافت . تفاوت ميان اين دو ؟ 10 ؟ 47 است كه نيمهء آن يعنى

--> ( 1 ) - براى شرح عضاده رجوع كنيد به التفهيم ، ص 285 .